Οι σεισμικές έρευνες για τον εντοπισμό πιθανών στόχων για γεώτρηση, στα παραχωρημένα στην κοινοπραξία ExxonMobil/HelleniqEnergy θαλάσσια οικόπεδα που βρίσκονται δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης, έχουν ολοκληρωθεί. Το επόμενο βήμα, αν τα αποτελέσματα των ερευνών είναι θετικά, θα είναι η δοκιμαστική γεώτρηση. Το στάδιο αυτό απαιτεί υποστηρικτικές υποδομές γι’αυτό και πλήθος δημοσιευμάτων κάνουν αναφορά στις πιέσεις που ασκούν οι εταιρίες για εύρεση των υποδομών αυτών, όπως πχ κατάλληλου λιμένα.
Αν και ως επικρατέστερη επιλογή δείχνουν το λιμάνι της Πάτρας, ίσως η απόσταση να είναι απαγορευτική και να χρειαστεί να γίνουν υποδομές και στην Κρήτη. Σύμφωνα με το ΓΠΣ Κρήτης για τις υποστηρικτικές υποδομές για την έρευνα και την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν οι λιμένες στον Αθερινόλακκο, Καλούς Λιμένες και Τυμπάκι. Αυτό βέβαια δεν αποκλείει άλλα λιμάνια γι’άυτό επαφές για το θέμα έχουν γίνει και σε Χανιά, Ρέθυμνο και Ηράκλειο.
Προκειμένου να έχουμε μια ιδέα περί τίνος πρόκειται, μελετήσαμε και παραθέτουμε κάποια στοιχεία που θεωρούμε ενδιαφέροντα, σχετικά με το τι έγινε σε αντίστοιχη περίπτωση όχι σε κάποια τριτοκοσμική χώρα πολλά χρόνια πριν, αλλά στην γειτονική μας Κύπρο προ δεκαετίας.
Το παράδειγμα της Κύπρου, οδηγός για τα μελλούμενα…
Οι δραστηριότητες αναζήτησης και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στη Δημοκρατία της Κύπρου ξεκίνησαν το 2013. Τον Ιούνιο του 2014 δύο μεγάλες βιομηχανικές μονάδες εγκαταστάθηκαν στο λιμένα της Λάρνακας, προκειμένου να χρησιμοποιούνται από τις εταιρείες εξόρυξης υδρογονανθράκων που αναπτύσσουν δραστηριότητα στην κυπριακή ΑΟΖ. Η Halliburton Mediterranean Ltd κατασκεύασε μια μονάδα υγρής ιλύος (που χρησιμοποιείται για την παραγωγή και αποθήκευση υγρής ιλύος για μεταγενέστερη μεταφορά στις οπές γεώτρησης) και η Medserv Cyprus Ltd μια χημική μονάδα αποθήκευσης (που χρησιμοποιείται για την αποθήκευση υγρών και ξηρών χημικών προϊόντων).
Την ίδια χρονιά κάτοικοι της περιοχής υπέβαλαν επιστολή με ‘παράπονο’[1] στην Επίτροπο Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας που αφορούσε στις διαδικασίες αδειοδότησης των εγκαταστάσεων αυτών.
Η Επίτροπος Διοικήσεως, σε έκθεσή της το 2015 σχετικά με το έργο του λιμένα της Λάρνακας, εντόπισε πολυάριθμες ελλείψεις στο πλαίσιο της διαδικασίας λήψης απόφασης, όπως:
1. έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού προκειμένου να εξισορροπηθούν τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα του έργου
2. ανεπαρκή δημόσια διαβούλευση που περιορίσθηκε μόνο στον οικονομικό αντίκτυπο και δεν επεκτάθηκε στις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις, παρά την μεγάλη κλίμακα του έργου, χωρίς να δοθεί δυνατότητα στους πολίτες να εκφράσουν τις απόψεις τους, κατά παράβαση της Σύμβασης του Aarhus
3. δικαιολογημένες επιφυλάξεις των πολιτών λόγω μιας δραστηριότητας που συνεπάγεται υψηλά επίπεδα θορύβου, πιθανή έκλυση ραδιενέργειας και υποβάθμιση του περιβάλλοντος σε μικρή απόσταση από κατοικημένες περιοχές
4. μη χορήγηση της απαιτούμενης άδειας για τη δραστηριότητα αυτή, παρά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει δυνατότητα δημόσιας διαβούλευσης και, ως εκ τούτου, «οι κρατικές υπηρεσίες να τηρήσουν μια ομιχλώδη, βεβιασμένη και συντονισμένη διαδικασία προκειμένου να προωθήσουν το αναπτυξιακό έργο στον λιμένα της Λάρνακας, παρά τον χαρακτήρα του».
Παράλληλα, η έκθεση του Γενικού Ελεγκτή της Κυπριακής Δημοκρατίας, συμπεραίνει ότι όλες οι κατασκευές είναι παράνομες.
Λίγα χιλιόμετρα μακριά απ΄τον λιμένα της Λάρνακας, στον δήμο Αραδίππου, έχουν ανεγερθεί επίσης δύο εργοστάσια από τις Halliburton και Schlumberger. Οι μεγάλες εγκαταστάσεις των δύο αυτών εταιρειών έχουν κατασκευασθεί προκειμένου να παρέχουν εφοδιαστική υποστήριξη στις εργασίες που θα πραγματοποιηθούν σε σχέση με τις γεωτρήσεις για το φυσικό αέριο (όπως επεξεργασία χημικών και εγκαταστάσεις καθαρισμού των γεωτρυπάνων).
Η κατασκευή και η λειτουργία των εγκαταστάσεων αυτών συνάντησε όπως είναι φυσικό την έντονη αντίδραση πολιτών[2] και τοπικών παραγόντων, οι οποίοι συμμετείχαν σε διαδηλώσεις, υπέβαλαν αναφορές στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθώς και καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και προσέφυγαν στα τοπικά δικαστήρια κατά της κυβέρνησης της Κύπρου.
Αντιπροσωπεία από την Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου[3] επισκέφτηκε την Κύπρο το 2017 και λίγους μήνες μετά εκδόθηκε ο απολογισμός αυτής της αποστολής και οι ανάλογες συστάσεις.
Μεταξύ των διαπιστώσεων αυτής της έκθεσης είναι και οι εξής :
- έλλειψη διαλόγου και διαφανούς επικοινωνίας τόσο με τους πολίτες όσο και με τις δημοτικές αρχές.
- έλλειψη συντονισμού και διαδικαστικής εποπτείας μεταξύ των διαφόρων τμημάτων και υπηρεσιών της κυβέρνησης σε συνάρτηση με τις διαδικασίες αδειοδότησης
- κατά την ανάπτυξη μιας περιοχής δεν θα πρέπει να προσδοκώνται μόνο οικονομικά οφέλη αλλά θα πρέπει παράλληλα να λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας και να επιδιώκεται πάντοτε μια εξισορρόπηση μεταξύ των δύο αυτών πτυχών.
- συνιστά να θεσπιστούν αυστηρότερες διαδικασίες για την ανάθεση μελετών εκτίμησης περιβαλλοντικούς κινδύνου
- Ανησυχία φαίνεται να επικρατεί και όσον αφορά τις πραγματικές δυνατότητες των τοπικών αρχών να ελέγξουν αποτελεσματικά τον χαρακτήρα των δραστηριοτήτων που ασκούνται σήμερα.
- τονίζει ότι είναι σημαντικό να τηρούνται οι διατάξεις των οδηγιών Σεβέζο, καθώς και να εκπονούνται ολοκληρωμένα σχέδια πολιτικής προστασίας και να ενημερώνεται κατάλληλα ο υπόψη πληθυσμός, για τα πρωτόκολλα εκκένωσης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, λαμβανομένων υπόψη της γειτνίασης των δεξαμενών και του λιμανιού με κατοικίες και ορισμένων δραστηριοτήτων που έχει διαπιστωθεί ότι ασκούνται σε αυτό.
Σχετικά με το όλο θέμα ο Γενικός Ελεγκτής έχει αναφέρει χαρακτηριστικά : "πολιτικό ζήτημα έμμεσης επιρροής και πίεσης που ασκείται στις κρατικές αρχές από τις εταιρείες εκμετάλλευσης". Καθόλου τυχαίο, αφού σύμφωνα με την εφημερίδα The Economist, οι εταιρείες που προσφέρουν τις υποστηρικτικές αυτές υπηρεσίες αποτελούν τα «αφανή αφεντικά» της βιομηχανίας αυτής.
Οι υποστηρικτικές για τις γεωτρήσεις εγκαταστάσεις στη στεριά, είναι άλλωστε μέρος της εξ’ορισμού βαριάς και βρώμικης βιομηχανίας των εξορύξεων. Γι’αυτό και τόσα χρόνια τονίζουμε πως το πρόγραμμα έρευνας και εξόρυξης ενέχει σοβαρούς κινδύνους σε όλα του τα στάδια και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και της υγείας μας δεν είναι μόνο θέμα ενός μεγάλου ατυχήματος. Υποστηρικτικές υπηρεσίες λοιπόν, μεταξύ άλλων, σημαίνει μεταφορά, αποθήκευση και επεξεργασία : χημικών ουσιών, εκρηκτικών αλλά και ραδιενεργών υλικών* (*στο στάδιο της παραγωγής).
Προφανώς, όπως ορίζει η νομοθεσία, την πρωταρχική ευθύνη να τηρούνται οι αυστηροί περιβαλλοντικοί όροι την έχουν οι εταιρίες. Σε ένα κράτος όμως σαν το δικό μας, που έως τώρα δείχνει απόλυτη εμπιστοσύνη στις εταιρείες αυτές παρά το βρώμικο ιστορικό τους και με υποστελεχωμένες υπηρεσίες ελέγχου, πόσο ασφαλείς μπορούμε να νιώθουμε για την προστασία των εργαζομένων, του κοινού και του περιβάλλοντος; Σε αυτό το κράτος που δεν μπόρεσε καν να αποφύγει τη σύγκρουση δυο τρένων που κινούνταν στην ίδια γραμμή, με πόση σιγουριά μπορούμε να μιλάμε για προστασία από χημικά, εκρηκτικά, ακτινοπροστασία και πυρηνική ασφάλεια;
Κλείνοντας ας έχουμε υπόψη, ότι όσο διαρκεί η αναζήτηση υδρογονανθράκων (δηλ και η δοκιμαστική γεώτρηση), η αυτοδιοίκηση παραμένει θεατής καθώς σύμφωνα με τον περιβόητο αντί-περιβαλλοντικο νόμο Χατζηδάκη (4685/2020) “ο Ανάδοχος δύναται να χρησιμοποιεί, εκτάσεις που ανήκουν στο Δημόσιο, στους ΟΤΑ και στα νομικά πρόσωπα αυτών, χωρίς να απαιτείται η λήψη οποιασδήποτε άδειας, έγκρισης ή συναίνεσης από τα παραπάνω πρόσωπα υπό την ιδιότητά τους ως κυρίων, νομέων ή κατόχων των εκτάσεων αυτών. ̈
Παραπομπές :
[1] Έκθεση Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για το παράπονο με αρ. Α/Π 2068/2014, σε σχέση με τις διαδικασίες αδειοδότησης εγκαταστάσεων παροχής υποστηρικτικών υπηρεσιών στις εργασίες ανεύρεσης και εξόρυξης κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στην Κυπριακή ΑΟΖ (https://share.google/UG1vovCByIwNLUq8F) [2] https://www.facebook.com/LarnacaRights [3] Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού κοινοβουλίου. Απολογισμός της διερευνητικής επίσκεψης στη Λάρνακα, Κύπρος 20-22 Σεπτεμβρίου 2017 (https://drive.google.com/file/d/14g2Z15xewsMg8p9NAb8ISM1ctI3BDVeW/view)